Gratis zonnepanelen: wie betaalt de rekening?

Bestaan gratis zonnepanelen echt?

Ja en nee. Er bestaan aanbiedingen zonder enige investering vooraf, en die zijn niet per definitie oplichting: een investeerder financiert de installatie, laat ze plaatsen en houdt het eigendom. U levert het dak en koopt de opgewekte stroom, of u betaalt een vast bedrag per maand.

Wat niet bestaat, is een gift. Panelen, omvormer, keuring en plaatsing kosten in Vlaanderen enkele duizenden euro's, en dat bedrag komt ergens vandaan. Bij een gratis formule zit het verwerkt in het tarief dat u vijftien tot twintig jaar lang betaalt. Het verschil met een aankoop is dus geen prijsverschil maar een verschil in financieringsvorm, met een andere risicoverdeling.

Dat maakt de vergelijking meteen lastig. Een aankoopofferte toont één bedrag; een gratis aanbod toont een tarief. Beide naast elkaar leggen vraagt dat u alles omrekent naar dezelfde eenheid: de kostprijs per kilowattuur over de hele looptijd. Die oefening staat verderop.

De drie formules die zich gratis noemen

Achter de term schuilen drie constructies, die u aan één vraag herkent: wie is na afloop eigenaar van de panelen?

De eerste formule komt uit de wereld van de bedrijfsdaken, waar ze economisch klopt: grote oppervlakte, stabiel dagverbruik, professionele partij aan beide kanten. Op een woning met een dak van dertig vierkante meter zijn dezelfde contractkosten uitgesmeerd over veel minder kilowattuur, en dat merkt u aan het tarief.

De derde formule is de meest ondoorzichtige. Het aanbod oogt gratis, maar u bindt zich aan een leverancier voor jaren, terwijl energiecontracten in België net het onderdeel zijn dat u het best jaarlijks vergelijkt.

Uw eigen kostprijs per kWh: de enige echte benchmark

Voordat u een aanbod beoordeelt, moet u weten wat stroom van uw eigen dak zou kosten. Die berekening is eenvoudig en kost drie minuten.

Die 4 à 6 cent is uw ijkpunt. Vraag bij elk gratis aanbod dus het tarief per kWh, inclusief de jaarlijkse indexatie, en reken uit wat u over de volledige looptijd betaalt. Ligt dat boven uw eigen kostprijs, dan betaalt u het verschil als financieringskost, en dan is de vraag of een banklening niet goedkoper uitvalt.

Vergeet daarbij niet dat u bij een derde-partijformule vaak alleen de zelf verbruikte stroom afrekent, terwijl het overschot naar de investeerder gaat. Wie een dak vol laat leggen maar overdag weinig verbruikt, betaalt dan voor een kleine fractie van wat het dak produceert. De prijs van een eigen installatie blijft in dat geval het betere vertrekpunt.

Zelf kopen of afnemen: wat houdt u over?

De eerlijke vergelijking gaat niet over wie het goedkoopst is, maar over wat u per zelfverbruikte kilowattuur overhoudt. Onderstaande tabel gebruikt één hypothese, namelijk een contracttarief van 12 cent, omdat aanbieders dat cijfer zelden publiceren. Vul uw eigen offerte in en de logica blijft dezelfde.

Zes cent verschil per kilowattuur oogt bescheiden. Op 1.400 zelfverbruikte kWh per jaar is dat €84, en dat loopt door zolang het contract loopt. Het echte verschil valt daarna: een eigen installatie levert vanaf jaar twaalf gratis stroom, terwijl een contracttarief blijft tikken tot het einde van de looptijd.

Daar staat één voordeel tegenover, en dat mag u niet wegwuiven: bij een derde partij draagt u geen enkel risico op defecten, omvormervervanging of tegenvallende opbrengst. Wie dat risico niet wil of niet kan dragen, koopt er zekerheid mee.

Uw dak juridisch: opstalrecht of natrekking

Een detail dat zelden in de folder staat, maar wel bepaalt wie eigenaar is. In het Belgische goederenrecht wordt wat vast met een gebouw verbonden is in principe eigendom van de eigenaar van dat gebouw, door natrekking. Panelen die een investeerder op uw dak schroeft, zouden dus juridisch van u worden.

Om dat te vermijden vestigt de investeerder een recht van opstal. Dat zakelijk recht vormt de uitzondering op de natrekking en kan sinds Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, in werking op 1 september 2021, tot 99 jaar lopen. Het moet worden gevestigd bij notariële akte en worden overgeschreven om tegenstelbaar te zijn aan derden.

Voor u heeft dat twee gevolgen. Er komt een notariskost bij, en uw woning draagt een ingeschreven recht dat bij verkoop zichtbaar wordt en waar de koper vragen bij zal stellen. Werkt de aanbieder zonder opstalrecht, dan is de eigendomssituatie onduidelijk, wat pijnlijk wordt als de investeerder failliet gaat of het contract doorverkoopt. Vraag dus expliciet welke juridische constructie wordt gebruikt en of er een akte bij de notaris komt.

De clausules die het verschil maken

Een contract van vijftien jaar staat of valt met een handvol bepalingen. Vraag ze op vóór de plaatsing, niet erna:

• de looptijd en de indexatie van het tarief, want twee procent per jaar verdubbelt bijna de kost op het einde;
• de afkoopprijs per jaar van het contract, en of die vooraf vastligt of later wordt bepaald;
• wat er gebeurt bij verhuis: neemt de koper het contract over, en wat als hij weigert;
• wie betaalt bij dakwerken, want demontage en herplaatsing kosten al snel enkele honderden euro's;
• wie de injectievergoeding en eventuele voordelen int, u of de eigenaar van de panelen;
• wie de installatie verzekert, en wie het dak herstelt na verwijdering.

Die laatste twee punten worden het vaakst vergeten. Panelen op uw dak die niet van u zijn, vallen niet vanzelf onder uw woningverzekering, en de verwijdering laat bevestigingsgaten na die iemand moet dichten.

Let ook op de combinatie met een batterij, want «gratis zonnepanelen en batterij» duikt steeds vaker op. Een batterij verandert de rekensom volledig: de rendabiliteit van een thuisbatterij hangt af van uw verbruiksprofiel, en in een contractformule verdwijnt precies dat voordeel naar de investeerder.

Wat er wél goedkoper of gratis is

De Vlaamse premie voor residentiële zonnepanelen is sinds 2024 verdwenen, maar vier hefbomen blijven overeind, en samen wegen ze zwaarder dan een gratis aanbod.

Het btw-tarief van 6% geldt bij een woning ouder dan tien jaar en scheelt meteen honderden euro's tegenover 21%, zoals de pagina over de btw op zonnepanelen uitlegt. Mijn VerbouwLening financiert zonnepanelen aan gunstige voorwaarden voor wie eigenaar-bewoner is: de woning moet vóór 1 januari 2014 op het net zijn aangesloten of een bouwvergunning van meer dan vijf jaar oud hebben, en voor de laagste en middelste inkomenscategorieën gelden inkomensgrenzen, in de orde van €55.050 voor een alleenstaande en €78.610 voor een koppel zonder personen ten laste.

Daarnaast organiseren provincies en gemeenten groepsaankopen, waarbij u tegen een onderhandelde prijs koopt zonder eigendom af te staan. En wie geen geschikt dak heeft, kan via energiedelen stroom van een andere installatie betrekken zonder zelf te investeren. Geen van deze vier vraagt dat u vijftien jaar aan één partij vastzit.

Voor wie een derdepartijformule tóch klopt

Er zijn situaties waarin het model verdedigbaar is, en het is eerlijker die te benoemen dan alles af te schieten.

De duidelijkste is een gebrek aan kapitaal én aan leencapaciteit: wie geen €4.000 kan vrijmaken en geen lening krijgt, ruilt een deel van het rendement in voor toegang tot zonnestroom die er anders niet zou komen. Ook een groot dak met een stabiel dagverbruik, denk aan een zelfstandige met een werkplaats, valt in het profiel waarvoor deze contracten ooit zijn bedacht.

Omgekeerd is het model zelden geschikt als u binnen tien jaar wil verkopen, want het contract volgt de woning en schrikt kopers af. Het klopt evenmin als uw dak eerst renovatie nodig heeft, of als u vooral 's avonds verbruikt: dan koopt u overdag weinig van uw eigen stroom en verdient de investeerder aan het overschot.